Η προσπάθεια του Αντόνιο Γκουτέρες να παραδώσει στον διάδοχό του μια ενεργή διαδικασία για το Κυπριακό, η ευρωπαϊκή πρόταση για την Τελωνειακή Ένωση της Τουρκίας και το ενδεχόμενο παράτασης της αποστολής της Μαρία Άνχελα Ολγκίν συνθέτουν ένα νέο διπλωματικό σκηνικό, με ορίζοντα το 2027
Η διπλωματική κινητικότητα γύρω από το Κυπριακό αποκτά πλέον διαστάσεις που υπερβαίνουν την προσπάθεια επανέναρξης των διαπραγματεύσεων. Αν ευσταθεί ότι η αναζήτηση λύσης συνδέεται με τις ευρωτουρκικές σχέσεις, τα ελληνοτουρκικά, τους ενεργειακούς σχεδιασμούς στην Ανατολική Μεσόγειο και τις νέες ισορροπίες ασφάλειας που διαμορφώνονται στην περιοχή, τότε δεν αποκλείονται εξελίξεις.
Η Τουρκία δεν έχει επιδείξει τα τελευταία χρόνια ουσιαστική διάθεση να αντιμετωπίσει το Κυπριακό ως αυτοτελή προτεραιότητα. Αντιθέτως, φαίνεται να αξιολογεί οποιαδήποτε επανεκκίνηση μέσα από το πρίσμα των ευρύτερων στρατηγικών και οικονομικών της συμφερόντων. Αυτό ακριβώς επιχειρούν να αξιοποιήσουν η Λευκωσία και οι Βρυξέλλες, συνδέοντας την πρόοδο στο Κυπριακό με την προοπτική αναβάθμισης της Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ και Τουρκίας.
Η επίσκεψη του ειδικού απεσταλμένου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ραφαέλε Φίτο, στην Άγκυρα, στις 20 Νοεμβρίου, εντάσσεται σε αυτόν τον σχεδιασμό. Η πρόταση που αναμένεται να μεταφέρει στον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, σύμφωνα με ε/κ πηγές, αφορά την έναρξη συζητήσεων για τον εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ουσιαστικής επανέναρξης των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό.
Δεν πρόκειται για προκαταβολική παραχώρηση προς την Τουρκία, λένε οι ίδιες πηγές, αλλά για μια διαδικασία αμοιβαίων κινήσεων, στην οποία τα ευρωπαϊκά οφέλη θα συνδέονται με συγκεκριμένη πρόοδο.
Η Πενταμερής περνά από τα οδοφράγματα
Στο διπλωματικό επίπεδο, η συμφωνία της 9ης Νοεμβρίου για το ταυτόχρονο άνοιγμα δύο νέων σημείων διέλευσης, Λουρουτζίνας και Λυμπιών, καθώς και Κάμπου και Καραβοστασίου, επέτρεψε στην προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, να διατηρήσει ενεργή τη διαδικασία, παρότι τα αποτελέσματα ήταν κάτι περισσότερο από πενιχρά.
Σύμφωνα με πηγή των Ηνωμένων Εθνών, ιδιαίτερα σημαντικό θα ήταν στην επερχόμενη τριμερή συνάντηση του Αντόνιο Γκουτέρες με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουφάν Έρχιουρμαν να επιτευχθεί συμφωνία και για τα άλλα δύο κύρια σημεία διέλευσης, της Μιας Μηλιάς και της Αθηένου, μέσω Πυροΐου προς Αγλαντζιά. Μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε σημαντικά τις πιθανότητες σύγκλησης άτυπης Πενταμερούς πριν από το τέλος του 2026, προσφέροντας στον Γκουτέρες απτή ένδειξη ότι οι δύο πλευρές μπορούν να υπερβούν τις διαφωνίες τους.
Ο απερχόμενος Γενικός Γραμματέας επιδιώκει να παραδώσει στον/στη διάδοχό του μια ενεργή διαδικασία, ενδεχομένως με συμφωνημένο οδικό χάρτη, χρονοδιάγραμμα και μεθοδολογία επανέναρξης των συνομιλιών το 2027. Σε αυτό το ενδεχόμενο θα μπορούσε να εξεταστεί και παράταση της αποστολής της Ολγκίν. Η παραμονή της θα διασφάλιζε τη συνέχεια των επαφών κατά τη μετάβαση στη νέα ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών, ιδιαίτερα εάν οι συνομιλίες εξελίσσονται παράλληλα με μια ευρωπαϊκή διαδικασία προσέγγισης της Τουρκίας.
Ο GSI αλλάζει τα δεδομένα
Στο μεταξύ, μια ακόμη εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον. Η επανεκκίνηση των ερευνών για την κατασκευή του Great Sea Interconnector, του υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας και Κύπρου, φαίνεται να πραγματοποιείται υπό συνθήκες προσωρινής τουρκικής ανοχής.
Η αναχώρηση του γαλλικού ερευνητικού σκάφους Abeille Marengo και οι σχετικές NAVTEX σηματοδοτούν την επανέναρξη των απαραίτητων τεχνικών εργασιών, χωρίς να σημαίνουν ακόμη έναρξη της πόντισης του καλωδίου. Παρά τις αρχικές τουρκικές αντιδράσεις, η Άγκυρα φαίνεται ότι επιλέγει, στην παρούσα φάση, να μην παρεμποδίσει τις έρευνες, διατηρώντας πάντως τις διεκδικήσεις της ως προς τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Η εξέλιξη έχει σημασία πέραν της ίδιας της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Η Ελλάδα, αξιοποιώντας τη συμμετοχή της Γαλλίας και την ευρωπαϊκή στήριξη, συμβάλλει στη δημιουργία ενός ευρύτερου πλέγματος οικονομικής και ενεργειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ηλεκτρική σύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, με προοπτική επέκτασης στο Ισραήλ, και η αξιοποίηση του κυπριακού φυσικού αερίου μέσω Αιγύπτου μπορούν να αποτελέσουν συμπληρωματικές υποδομές μιας περιφερειακής αγοράς ενέργειας.
Σε βάθος χρόνου, εφόσον υπάρξει λύση του Κυπριακού και εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ακόμη και η Τουρκία θα μπορούσε να συμμετάσχει σε αυτό το σύστημα συνεργασίας. Αντί μιας περιοχής ανταγωνιστικών ενεργειακών σχεδιασμών, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα δίκτυο αλληλεξαρτήσεων που θα συνδέει την Ευρώπη με την Ανατολική Μεσόγειο.
Το φυσικό αέριο και το τουρκικό συμφέρον
Η ενεργειακή διάσταση προσφέρει στην Άγκυρα ένα πρόσθετο πιθανό κίνητρο. Οι εκτιμήσεις για το δυναμικό φυσικού αερίου της κυπριακής ΑΟΖ αναφέρονται σε περίπου 20 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια. Οι ποσότητες αυτές δεν ταυτίζονται στο σύνολό τους με επιβεβαιωμένα εμπορικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα.
Σήμερα, η Αίγυπτος αποτελεί τον βασικό προορισμό των σχεδιασμών αξιοποίησης του κυπριακού φυσικού αερίου, είτε για εσωτερική κατανάλωση είτε για επανεξαγωγή προς ευρωπαϊκές αγορές.
Μια συμφωνημένη λύση του Κυπριακού σε συνδυασμό με τις νέες γεωτρήσεις που ετοιμάζει εντός του 2027 η EXXON θα μπορούσαν να επιτρέψουν στην τουρκοκυπριακή κοινότητα να συμμετάσχει στη διαχείριση των φυσικών πόρων του ενιαίου ομοσπονδιακού κράτους. Κατ’ επέκταση, θα δημιουργούσε και για την Τουρκία προοπτικές ενεργειακής συνεργασίας που σήμερα παραμένουν πολιτικά περιορισμένες.
Το ενδιαφέρον της Άγκυρας δεν είναι θεωρητικό. Η ίδια ήδη προωθεί σχέδια ενεργειακής σύνδεσης με το βόρειο τμήμα της Κύπρου, ακόμη και με προοπτική ευρύτερης περιφερειακής αξιοποίησης.
Η σχέση με το Ισραήλ και η παράμετρος ασφάλειας
Υπάρχει, ωστόσο, και ένας δεύτερος στρατηγικός λόγος για τον οποίο μια λύση θα μπορούσε να εξυπηρετήσει μακροπρόθεσμα την Τουρκία, η οποία αφορά την αποτροπή περαιτέρω στρατιωτικής πόλωσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η συνεργασία Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ έχει ήδη επεκταθεί πέραν της οικονομίας και της ενέργειας. Περιλαμβάνει κοινές ασκήσεις, αμυντικό σχεδιασμό, προστασία υποδομών και διερεύνηση συνεργασιών στην αμυντική βιομηχανία.
Για την Άγκυρα, η σχέση αυτή εκλαμβάνεται ως διαμόρφωση ενός στρατηγικού άξονα που περιορίζει την τουρκική επιρροή στην περιοχή, ενώ δεν λείπουν και Τούρκοι αναλυτές που μιλούν για περικύκλωση και κατ’ επέκταση για άμεση απειλή. Η πιθανότητα να εξελιχθεί η τριμερής συνεργασία σε ένα περισσότερο συγκροτημένο στρατιωτικό σχήμα θα ενέτεινε την καχυποψία και τον ανταγωνισμό.
Μια τέτοια εξέλιξη δεν συνεπάγεται αναπόφευκτα σύγκρουση. Θα μπορούσε, όμως, σε συνδυασμό με τις υφιστάμενες διαφορές για τις θαλάσσιες ζώνες, να αυξήσει τον κίνδυνο στρατιωτικών επεισοδίων ή ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης, με σοβαρές συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή.
Η λύση του Κυπριακού θα μπορούσε να λειτουργήσει ως παράγοντας αποκλιμάκωσης, περιορίζοντας την ανάγκη διαμόρφωσης ανταγωνιστικών περιφερειακών στρατιωτικών συσχετισμών και ενισχύοντας το οικονομικό περιεχόμενο της συνεργασίας Κύπρου και Ισραήλ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι θα τερματιζόταν η αμυντική συνεργασία των τριών χωρών. Θα μπορούσε όμως να δημιουργηθεί ένα διαφορετικό περιβάλλον, στο οποίο η Τουρκία δεν θα αντιμετώπιζε κάθε περιφερειακή πρωτοβουλία ως δυνητική απειλή αλλά θα είχε και η ίδια συμφέρον να συμμετάσχει σε ένα σύστημα οικονομικής και ενεργειακής αλληλεξάρτησης.
Η πολιτική αναμέτρηση με τον χρόνο
Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων συνεπάγεται αναπόφευκτα σοβαρή αναδιάρθρωση του εκφερόμενου πολιτικού λόγου στο εσωτερικό. Η συζήτηση των θεμάτων διακυβέρνησης, ασφάλειας, εγγυήσεων, εδαφικού και περιουσιακού θα απαιτήσει επανατοποθετήσεις από το σύνολο των πολιτικών δυνάμεων, ιδιαίτερα ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028. Το κόστος, ωστόσο, της διαπραγμάτευσης πρέπει να συγκριθεί με τις συνέπειες της συνεχιζόμενης ακινησίας.
Στο βόρειο τμήμα της Κύπρου παγιώνονται πραγματικότητες που δυσχεραίνουν ολοένα περισσότερο την προοπτική επανένωσης. Η αυξανόμενη οικονομική εξάρτηση από την Τουρκία, οι πληθυσμιακές μεταβολές και η ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στους θεσμούς και στην καθημερινότητα περιορίζουν σταδιακά την πολιτική και οικονομική αυτονομία της τουρκοκυπριακής κοινότητας.
Η παράταση του σημερινού καθεστώτος δεν διατηρεί αναλλοίωτες τις προϋποθέσεις μιας μελλοντικής λύσης. Αντιθέτως, επιτρέπει την εμπέδωση νέων τετελεσμένων, τα οποία θα καθιστούν μια συμφωνία όλο και δυσκολότερη.
Η Λευκωσία, επομένως, βρίσκεται ενώπιον μιας συγκυρίας που απαιτεί πολιτική προετοιμασία και στρατηγική αντίληψη, χωρίς να παραγνωρίζει τις ουσιαστικές δυσκολίες της διαπραγμάτευσης.
Η μεγάλη πρόκληση για το 2027 είναι κατά πόσον η Τουρκία θα θεωρήσει ότι τα οικονομικά, ενεργειακά και γεωπολιτικά οφέλη από μια αξιόπιστη διαδικασία λύσης υπερτερούν της σημερινής πολιτικής της. Εάν αυτό συμβεί, η Πενταμερής και ο πιθανός οδικός χάρτης θα μπορούσαν να αποτελέσουν την αφετηρία μιας διαφορετικής πορείας.
Εν κατακλείδι, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο το μέλλον του Κυπριακού. Έχει να κάνει με το εάν η Ανατολική Μεσόγειος θα εξελιχθεί σε περιοχή οικονομικής συνεργασίας και αλληλεξάρτησης ή θα παραμείνει πεδίο ανταγωνιστικών στρατηγικών και αυξανόμενης στρατιωτικής έντασης.
Πηγή:Politis.com.cy
