Το βράδυ της Τετάρτης στο ουδέτερο «Στάμφορντ Μπριτζ» του Λονδίνου, η εξόριστη αλλά… αυθεντική Σαχτάρ Ντόνετσκ θα αντιμετωπίσει την ΑΕΚ, κουβαλώντας μαζί της μια ιστορία που ξεπερνά τα όρια του ποδοσφαίρου. Την ίδια ώρα, στα κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη, η Ρωσία επιχειρεί να οικειοποιηθεί την ποδοσφαιρική ταυτότητα της χώρας, δημιουργώντας κλώνους ιστορικών συλλόγων και διοργανώσεις που υπηρετούν τη δική της πολιτική αφήγηση. Ανάμεσά τους, μια δεύτερη Σαχτάρ, ένα κατασκεύασμα που επιχειρεί να υποκαταστήσει έναν σύλλογο με ιστορία, ταυτότητα και νομική υπόσταση.
Η… fake Σαχτάρ Ντόνετσκ, η νέα Ζόρια Λουχάνσκ και ένα πρωτάθλημα στα κατεχόμενα εδάφη συνθέτουν ένα οργανωμένο εγχείρημα οικειοποίησης της ουκρανικής ποδοσφαιρικής ταυτότητας και προβολής της ρωσικής κυριαρχίας. Για τη ρωσική κυβέρνηση, οι ποδοσφαιρικές αυτές δομές αποτελούν ιδανικά εργαλεία προπαγάνδας, καθώς συμβάλλουν στην προβολή μιας εικόνας κανονικότητας στις περιοχές που βρίσκονται υπό ρωσική κατοχή.
Ένας ποδοσφαιρικός κλώνος με σαφή πολιτική στόχευση
Ο δημοσιογράφος Αρτέμ Μοσκάλενκο επισημαίνει στην Equipe ότι η δημιουργία της ψεύτικης Σαχτάρ δεν έγινε σε μια τυχαία χρονική στιγμή. Συνέβη στα τέλη του 2020, όταν η αυθεντική Σαχτάρ, πρωταθλήτρια Ουκρανίας εκείνη την περίοδο, είχε μόλις νικήσει τη Ρεάλ Μαδρίτης με 3-2 στο Champions League, στις 21 Οκτωβρίου.
Τότε, ο σύλλογος είχε ήδη αναγκαστεί να εγκαταλείψει την έδρα του, ενώ στην ανατολική Ουκρανία συνεχιζόταν η σύγκρουση μεταξύ του ουκρανικού στρατού και των φιλορωσικών αυτονομιστικών δυνάμεων, οι οποίες υποστηρίζονταν από τη Μόσχα.
«Ο επαναληπτικός αγώνας αναμενόταν με μεγάλο ενδιαφέρον. Ο κόσμος αναρωτιόταν αν η Σαχτάρ θα μπορούσε να επαναλάβει την επιτυχία της. Και την ημέρα της αναμέτρησης, την 1η Δεκεμβρίου, οι Ρώσοι ανακοίνωσαν τη δημιουργία αυτού που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε “σύλλογο-κλώνο”, ο οποίος θα αγωνιζόταν στην κατεχόμενη περιοχή του Ντονέτσκ», εξηγεί ο Μοσκάλενκο. Η χρονική συγκυρία ενίσχυσε τις υποψίες ότι η κίνηση εξυπηρετούσε σκοπούς προπαγάνδας. Η αυθεντική Σαχτάρ συνέχιζε να εκπροσωπεί την Ουκρανία, παρά την απώλεια της έδρας της, ενώ η νέα ομάδα επιχειρούσε να οικειοποιηθεί το όνομα και τον συμβολισμό της στην ίδια την περιοχή από την οποία προέρχεται.
Η πρακτική δεν περιορίζεται στο Ντονέτσκ. Αντίστοιχες πρωτοβουλίες καταγράφονται στην Κριμαία, καθώς και στις κατεχόμενες περιοχές των περιφερειών Λουχάνσκ, Χερσώνας και Ζαπορίζια. Παρά τις διαφορές ως προς τον βαθμό ελέγχου και το καθεστώς κάθε περιοχής, η κατεύθυνση παραμένει κοινή: η σταδιακή παρουσίαση των κατεχόμενων εδαφών ως περιοχών όπου η ρωσική κυριαρχία έχει εδραιωθεί.
Η προπαγάνδα μέσα από το ποδόσφαιρο
Η Ουκρανή ερευνήτρια Όλγα Ρουζέλνικ σε συνέντευξή της είχε τονίσει: «Γιατί να επενδύσει κανείς στον αθλητισμό, αν όχι για λόγους νομιμοποίησης; Σε μια φυσιολογική κατάσταση, δαπανάς χρήματα προσδοκώντας εμπορικά οφέλη, από την τηλεθέαση, τους χορηγούς και άλλες πηγές εσόδων. Στις γεωγραφικές περιοχές για τις οποίες μιλάμε, τίποτα από αυτά δεν υπάρχει. Η ιδέα είναι να μπορείς να πεις: “Κοιτάξτε, όλα πάνε καλά, όλα εξελίσσονται όπως είχαν σχεδιαστεί. Έχουμε ακόμη και ομάδες που αγωνίζονται μεταξύ τους και κάποια στιγμή θα συμμετάσχουν στα δικά μας πρωταθλήματα”».
Σύμφωνα με την ίδια, το ποδόσφαιρο εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια εκρωσισμού των κατεχόμενων περιοχών. Η διοργάνωση αγώνων, η δημιουργία συλλόγων και η προβολή τους από τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης συμβάλλουν στην καλλιέργεια της εντύπωσης ότι η καθημερινότητα έχει επιστρέψει στην κανονικότητα.
Ενδεικτική είναι η περίπτωση των κριμαϊκών συλλόγων Ρούμπιν Γιάλτα και ΦΚ Σεβαστούπολη, οι οποίοι εντάχθηκαν το 2023 στο ρωσικό ποδοσφαιρικό σύστημα. Μακροπρόθεσμα, αντίστοιχη πορεία θα μπορούσαν να ακολουθήσουν και οι ομάδες-κλώνοι της Σαχτάρ και της Ζόρια, εντασσόμενες πλήρως στις ρωσικές διοργανώσεις.
Σήμερα, οι δύο τελευταίες συμμετέχουν στο πρωτάθλημα Commonwealth League, μια διοργάνωση που αφορά τα λεγόμενα από το Κρεμλίνο «νέα ρωσικά εδάφη».
Η συγκεκριμένη ονομασία απορρίπτεται από την ουκρανική πλευρά, η οποία αναφέρεται σε «προσωρινά κατεχόμενα εδάφη». Η διαφορά στη διατύπωση δεν είναι απλώς τυπική: αποτυπώνει δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για το καθεστώς των περιοχών και το μέλλον τους.
Οι άδειες εξέδρες δεν αποτελούν απαραίτητα εμπόδιο. Το ζητούμενο είναι οι εικόνες να κυκλοφορούν και να δημιουργούν την εντύπωση μιας λειτουργικής αθλητικής ζωής.
Στο επίκεντρο η νέα γενιά
Η προσπάθεια επιρροής δεν περιορίζεται στους ενήλικους ποδοσφαιριστές και στους φιλάθλους. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα παιδιά και στους εφήβους, καθώς η διαμόρφωση της ταυτότητάς τους αποτελεί κρίσιμο πεδίο για το μέλλον των κατεχόμενων περιοχών.
Τον Φεβρουάριο, ενώ οι μεγαλύτερες ηλικιακές κατηγορίες βρίσκονταν σε αγωνιστική ανάπαυλα, οι νεότεροι συνέχιζαν να συμμετέχουν στη Commonwealth League. Η διοργάνωση περιλαμβάνει πρωταθλήματα για τις ηλικιακές κατηγορίες κάτω των 13 και κάτω των 15 ετών. Στις 21 Φεβρουαρίου, για παράδειγμα, οι ομάδες κάτω των 15 ετών που εκπροσωπούν τις περιφέρειες της Ζαπορίζια και της Χερσώνας αναμετρήθηκαν μεταξύ τους.
Η οικειοποίηση της ιστορίας και της ταυτότητας της Σαχτάρ
Η δημιουργία ομάδων-κλώνων αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας ελέγχου όχι μόνο του παρόντος, αλλά και της ιστορικής μνήμης των περιοχών που βρίσκονται υπό κατοχή. Πριν από τον πόλεμο, το Ντονμπάς διέθετε σημαντικές αθλητικές εγκαταστάσεις και οργανωμένη ποδοσφαιρική δραστηριότητα. Η Σαχτάρ Ντόνετσκ είχε εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους συλλόγους της Ουκρανίας, με ισχυρή παρουσία στο ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο και βαθιές ρίζες στην τοπική κοινωνία.
Η αναγκαστική αποχώρησή της από το Ντόνετσκ δεν σήμανε το τέλος της ιστορίας της. Ο σύλλογος συνέχισε να αγωνίζεται εκτός της φυσικής του έδρας, διατηρώντας την ουκρανική του ταυτότητα. Η δημιουργία ενός άλλου συλλόγου με το ίδιο όνομα στην κατεχόμενη περιοχή δημιουργεί, επομένως, μια προσπάθεια ανταγωνισμού για το ποιος δικαιούται να εκπροσωπεί την ιστορική κληρονομιά του Ντονμπάς. Η αυθεντική Σαχτάρ αντιμετωπίζει την πρακτική ως απόπειρα παράνομης ιδιοποίησης του ονόματος και της ιστορίας της.
Η προσφυγή στην UEFA και η νομική διάσταση
Η Ουκρανική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία έχει ζητήσει από την UEFA να εξετάσει τη λειτουργία των ομάδων-κλώνων και τη συμμετοχή τους στις ρωσικές διοργανώσεις. Στις 16 Οκτωβρίου 2025, απέστειλε επιστολή στην ευρωπαϊκή συνομοσπονδία, κάνοντας λόγο για «κατάφωρη παραβίαση» της εδαφικής δικαιοδοσίας της.
Στην επιστολή της, η UAF υπογράμμισε ότι αποτελεί τη μοναδική εθνική ομοσπονδία που έχει τη νόμιμη εξουσιοδότηση του ουκρανικού κράτους να οργανώνει ποδοσφαιρικές δραστηριότητες σε ολόκληρη την επικράτειά του, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών που τελούν προσωρινά υπό κατοχή. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η ένταξη ουκρανικών συλλόγων στο ρωσικό ποδοσφαιρικό σύστημα συνιστά μέρος μιας συντονισμένης πολιτικής προσπάθειας νομιμοποίησης της κατοχής και αλλοίωσης της ταυτότητας του ουκρανικού ποδοσφαίρου.
Παρά τις εκκλήσεις της ουκρανικής πλευράς, η UEFA δεν έχει απαντήσει επισήμως στο αίτημα διερεύνησης της υπόθεσης, ούτε έχει ανακοινώσει συγκεκριμένα μέτρα για τη συμμετοχή συλλόγων από κατεχόμενες ουκρανικές περιοχές στις ρωσικές διοργανώσεις. Η στάση αυτή αφήνει ανοιχτά ερωτήματα σχετικά με την αντιμετώπιση του ζητήματος από την ευρωπαϊκή συνομοσπονδία.
Πηγή:Gazzetta.gr
